Matrak Oyunu

GELENEKSEL TÜRK SPORU MATRAK

 TANIMI

Türklerin tarih boyunca yaptıkları sporlar genel itibariyle Cenk/Savaş talimi maksatlı olmuştur. Geleneksel Türk Ata Sporu Matrak, Padişahlar, Yeniçeriler, Sipahiler ve Osmanlı halkına Cenk ve Kılıç Sanatı olarak Ünlü Türk âlimi Matrakçı Nasuh (1480-1564) tarafından öğretilmiş ve yüzyıllarca uygulanmıştır. Matrak oyunu Türk tarihinde bilim dalı olarak kabul edilmiş bir spordur. Matrak Oyunu yanı sıra Unutulmuş Türk sporları olan Tomak oyunu, Muşt Zen ve Leked Kup günümüz koşullarına uygun tüm spor kural ve kaideleri düzenlenerek Matrak adı altında geleneksel yapıları ile Araştırmacı Spor Adamı Matrakçı Efkan Çalış tarafından 05 Eylül 2008 tarihinde tekrar hayata geçirilerek yeniden kurulmuştur.  Matrak sporu Türk Kılıcı, Yatağan Kılıcı, Kılıç Kalkan ve diğer Cenk silahları yanı sıra aletsiz mücadele ve savunma yöntemlerini içeren eğitim formatlarına sahiptir. Matrak eğitimleri; 1-Matrak Oyunu a) Matrak Kalkan, b) Çift Matrak, c) Kalkan Tahta Kılıç, d) Kılıç, e) At üzerinde Matrak Oyunu, f)Tekerlekli Sandalye Üzerinde Matrak Oyunu 2-Tomak Oyunu 3-Cenk Oyunu (Kıran Kırana Güreş, Muşt Zen; Osmanlı Yumruk Sanatı, Leked Kup; Osmanlı Tekme Sanatı)  4- HIS-Herkes İçin Savunma ve Hançer eğitimleridir. Türk kültüründe var olan güzel ahlak yapısını temel alan Matrak ile Cesaretli, Erdemli, Nitelikli ve Kültürlü sporcular yetiştirilmesi hedeflenmektedir.

 TARİHÇESİ

Matrak oyununa Matrakçı Nasuh tarafından yeni teknik oyunlar eklenerek Osmanlı askerlerine öğretilmiştir. Evliya Çelebi Seyahatnamesinde geçen notlara göre Sultan IV.Murad Matrak oyununun 70 tekniğini öğrenmiştir. 19.Yüzyılda Osmanlı askeri düzeninde yapılan değişiklikle kılıç kullanımı ve eski usulde Cenk talimleri yasaklanmış (1826-Vaka-i Hayriye)  ve Matrak oyunu unutulmuştur.  Matrak oyunu, Tomak Oyunu ve Cenk Oyunu (Kıran Kırana Güreş, Muşt Zen, Leked Kup) Yeniçeriler, Sipahiler ve Osmanlı saray halkının günlük talimleri arasında önemli yer tutmuştur. Matrakçı Efkan Çalış’ın yaptığı canlandırma ve kuruluş sürecine Gazi Üniversitesi ve Kırıkkale Üniversitesinden Doğu Dilleri ve Edebiyatı, Tarih, Türk Halk Bilimi ve Beden Eğitimi ve Spor Bölümlerinden Öğretim Üyeleri katkı sağlamışlardır.  Matrak yeni şekli ile 15 Haziran 2010 tarihinde Türkiye Geleneksel Spor Dalları Federasyonu’na bağlanarak resmiyet kazanmıştır. İlk Türkiye şampiyonası 24-25 Aralık 2011 tarihlerinde 5 ilden 115 sporcunun katılımı ile Ankara’da yapılmıştır. 09 Ocak 2012 tarihinde Milli Eğitim Bakanlığı Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü eğitim müfredatına girerek tüm Türkiye’de Halk Eğitim Merkezi Okullarında Matrak eğitimleri verilmeye başlanmıştır.

 MATRAK MALZEMELERİ

Matrak Sopası, Yumuşak Yastık Kalkan, Kafa koruyucu Miğfer, Sporcu Kıyafeti Aba, Tomak oyun aleti, Türk kılıcı formatında koruyuculu Sopa/Pala, Vücut koruyucu Zırh, El ve Kol Koruyucu Kolçak, Ayak ve Diz Koruyucu Dizçek, ve Kasık Koruyucu malzemeler kullanılır.

 FAYDALARI

Matrak eğitimi alan sporcular Türk kültürü ve güzel ahlak öğretilerini doğal bir eğitim süreci içinde öğrenmektedirler. Eğlenceli bir eğitim metodu ile sosyalleşen sporcular, Matrak öğretisi içinde var olan taktik geliştirme ve oyun kurma yapıları ile zihinsel gelişimlerine fayda sağlamaktadırlar. Ayrıca sporcunun sinir kas koordinasyonu gelişmekte ve Psikomotor gelişiminde olumlu etkileri görülmektedir. Matrak talimleri ile sporcunun tüm vücudunda kas kuvveti artmakta, Matrak talimi yapan sporcular esneklik ve çabukluğun yanı sıra mücadeleci bir ruh kazanmaktadırlar.

MATRAK YARIŞMA KURALLARI

Genel Kurallar

a)     Müsabakaya katılacak sporcuların Kulüp Tescili, Lisans, Vize ve Sağlık izin belgeleri yarışma öncesi kontrol edilir.

b)     Tüm oyunlarda müsabaka öncesi hakemlerin son kontrolünden sonra oyuncular karşılıklı “Benimle Cenk Meydanına Çıktığınız İçin Teşekkür Ederim. “ derler. Müsabaka sonunda ise “ Kasıtlı ve Kasıtsız Hatalarımdan Dolayı Özür Dilerim.” derler. Müsabaka “Cenk” komutu ile başlar. “Dur” komutu ile biter

Matrak Oyunları ve Tomak  Oyunu Kuralları. Yasak Hareketler ;

a)     Matrak ve tomak Oyunlarında sporcular sıkletlerine göre belirlenmiş süre içinde iki oyun oynar. İki oyunu alan sporcu kazanır. Beraberlik durumunda bir oyun daha oynanır.

b)     Matrak Kalkan oyununda amaç rakibin kafasına Matrakla dokunmaktır. Her dokunuş bir puan değerindedir. Sert vurmak yasaktır.

c)     Kalkan Tahta Kılıç ve Kılıç oyununda kafaya vuruş/kesiş 3 puan, vücuda vuruş/kesiş 2 puan, kol ve bacağa vuruş/kesiş 1 puan değerindedir.

d)     Tomak oyununda sırta her vuruş 1 puan değerindedir. Sırt harici vuruşlar puan getirmez.

e)     Rakibe kalkanla vurmak, oyun aleti veya koruyucu malzemesi yere düşen rakibe vurmak yasaktır.

f)      Müsabakalarda oyun aletlerini, koruyucu malzemeleri bilinçli bir şekilde elden çıkarmak, yere atmak yasaktır.

g)     Kafa vurmak, tokat ve yumruk vurmak, tekme atmak, diz vurmak, cenk oyunu aşırma tekniği uygulamak yasaktır.

 

Cenk Oyunu Kuralları ve Yasak Hareketler ;

a)     Cenk Oyununda amaç rakibi Muşt Zen-El Teknikleri ve Leked Kup-Ayak Teknikleri yanı sıra Kıran Kırana Güreş yani Cenk Oyunu aşırma teknikleri ile aşırmak ve yerde yapılan mücadelede rakibe zarar vermeden pes ettirmek hedeflenir.

b)     Cenk Oyununda sıkletine göre belirlenmiş sürede rakibini pes ettiren oyunu kazanır.

c)     Beraberlik durumunda puana dayalı aynı süre ile bir oyun daha yapılır. Rakibe uygulanan etkin ve net el veya ayak tekniği kafaya veya vücuda uygulandığında 1 puan. Kafaya art teknikle yapılan vuruş 3 puan. Aşırma teknikleri temiz ve net uygulandığı takdirde; Rakibin ön düşmesi 2 puan, yan düşmesi 2 puan, sırt üstü düşmesi 3 puandır. İkinci oyun sonunda beraberlik olursa ilk puanı alanın kazandığı bir oyun daha yapılır.

d)     Rakibin sakatlayıcı yerlerine  vurmak yasaktır (sırt, kasık, boğaz, diz kapağı) Tek ya da çift elle boğazı sıkmak yasaktır. Yerdeki rakibe vurmak, yerdeki rakibin ayaktaki rakibe vurması, tırnaklamak, rakibi  kafası üzerine gelecek şekilde aşırmak yasaktır.

e)     Bayanlarda yerde güreş olmaksızın Cenk Oyunu yapılır. Bayanların müsabakalarında puanlama (c) şıkkında anlatıldığı şekildedir.

Cezalar

a)     Hakemin dur ihtarına rağmen dinlememek ve hakemle münakaşa etmek, orta hakeme ve sayı hakemlerine sporcu veya antrenörlerin müdahale etmeleri yasaktır.

b)     Devamlı meydan dışına çıkma, kaçma yasaktır.

c)     Yarışma sonunda kazanan sporcunun aşırı sevinç göstermesi, kaybeden sporcunun aşırı üzüntü ve isyan göstermesi yasaktır.

d)     Yasaklı hareketleri yapan sporcu ikaz ve ihtar alır. Toplamda üç ikaz veya ihtar alan diskalifiye olur. Yasaklı hareketleri bilinçli bir şekilde yaptığı tespit edilen yarışmacı diskalifiye olur.

e)     Sportmenliğe yakışmayan her türlü hareket ve davranış kesinlikle yasaktır. Bu gibi durumlarda Antrenör ve sporcuya yönetmelikler çerçevesinde ceza verilir.

 SIKLETLER VE YARIŞMA SÜRELERİ

Matrak müsabakası sıkletleri ve müsabaka süreleri aşağıya çıkarılmıştır:

Tüm kategorilerde Matrak ve Tomak Oyunu 2 oyun yapılır süresi 2 dakikadır.

Büyükler-2, Büyükler, Gençler kategorilerinde Cenk Oyunu 5 dakika tek oyun yapılır.

Yıldızlar, Minikler ve Minikler-2 Kategorilerinde 3 dakikalık tek oyun yapılır.

a)     Büyükler-2: 35-55 Yaş : Erkekler -55,-60, -65,-70,-75,-80,-85,-90,+90 Kg.

Bayanlar :-50, -55,-60,-65,- 70,+70 Kg.

b)     Büyükler: 19-35 Yaş: Erkekler -55,-60, -65,-70,-75,-80,-85,-90,+90 Kg.

Bayanlar :-50, -55,-60,-65,-70,+70 Kg.

c)     Gençler:16–18 Yaş: Erkekler  -45,-50,-55,-60,-65,-70,+70 Kg.

Bayanlar :-45,-50,-55,-60,+60 Kg.

d)     Yıldızlar:14–15 Yaş: Erkekler -40, -45,-50,-55,-60,+60 Kg.

Bayanlar :-40,-45,-50,-55,+55 Kg.

e)     Minikler: 12–13 Yaş: Erkekler  -35,-40,-45,-50,+50 Kg.

Bayanlar :-35,-40,-45,+45 Kg.

f)      Minikler2: 09–10–11 Yaş: Erkekler -25,-30,-35,-40,-45,-50,+50 Kg.

Bayanlar :-25,-30,-35,-40,+40 Kg.

g)     Köy düğünlerinde yapılacak Tomak oyunlarında yarışmacılar 16 yaş ve yukarı yaşlarında olacaktır.

CENK MEYDANI

Tüm Matrak yarışmaları yaz aylarında açık alan çim sahalarda yapılır. Bu alan iç halka çapı 7 metre dış halka 9 metre olacak şekildedir. Dış halkanın etrafında 1,5 metrelik korunma alanı olur. Çim sahalarda sınırlar beyaz kalın çizgi ile belirlenir. Saha etrafında geleneksel çadırlarla sporcular için soyunma odaları, hazırlık yapmaları ve beklemeleri için alanlar oluşturulur. Matrak yarışmaları kış aylarında kapalı spor salonlarında Matrak minderi üzerinde yapılır. Matrak minderi 8×8 veya 10×10 metrekare dış kısımda 1 metrekaresi renkli olacak şekilde Matrak minderi kullanılır.

CENK MARŞI

Tüm müsabakalarda yarışmaların seyrini etkilemeyecek şekilde Mehter marşları veya davul ritmi ile çalınan geleneksel Türk marşları çalınır.

HAKEMLER

Matrak ve Tomak oyunu müsabakalarında bir orta hakem ve iki sayı hakemi Cenk Meydanında görev alır. Cenk Oyununda bir orta hakem ve üç sayı hakemi Cenk Meydanında görev alır. Masa hakemleri; Bir Fikstür hakemi, Bir Süre Hakemi, Bir Anons Hakemi görev alır. Her minder için ayrı hakem ekibi ve masası oluşturulur.